Jak w Grodzisku Wielkopolskim Pomnik Powstańcom stawiano

 

Poniższy tekst pochodzi z pracy: Kaminiarz J., Kubiak J., Rezler M.,; Powstanie Wielkopolskie 1918 – 1919 na Ziemi Grodziskiej, Grodzisk Wlkp. 1999


24 września 1922 r. Z inicjatywy Towarzystwa Powstańców i Wojaków utworzono w Grodzisku Komitet Budowy Pomnika, który gloryfikowałby powstańczy zryw. W zamyśle miał być to pomnik „… o rozmiarach większych, powiatowy, wychodzący poza ramy miasta i bliższej okolicy Grodziska. Ma to być pomnik ku uczczeniu nie tylko poległych, ale ma on być pamiątką tej wielkiej idei, tego poświęcenia, które gorzały w sercach nas Polaków podczas odradzania się Polski. W czasie wyrzucania wroga z ziemi Wielkopolskiej, a mianowicie być przestrogą na przyszłość, pobudką i bodźcem do dalszych ofiar odrodzenia"

By zdobyć odpowiednie środki apelowano do społeczeństwa o ofiarność oraz organizowano koncerty, przedstawienia itp. Dochód z tych imprez przeznaczono na fundusz budowy pomnika. W listopadzie 1928 r. ekshumowano i złożono do wspólnej mogiły zwłoki 9 osób poległych w Powstaniu Wielkopolskim na froncie zachodnim.

Rozpoczęte prace związane z budową grobowca ukończono w październiku 1929 r. W niedzielę 28 września 1930 r. odbyła się uroczystość poświecenia pomnika - grobowca urządzona przez Towarzystwo Powstańców i Wojaków. W godzinach rannych zgromadzeni przed dworcem kolejowym mieszkańcy miasta oraz miejscowe organizacje i towarzystwa, ruszyły pochodem, przy akompaniamencie orkiestr Straży Pożarnej i opalenickiego „Sokoła" na mszę św. do kościoła poklasztornego. Po jej zakończeniu udano się na cmentarz, gdzie ks. Proboszcz Stefan Kruszka wygłosił okolicznościowe przemówienie, natomiast prezes okręgowy Towarzystwa Powstańców i Wojaków Marian Szermer odczytał akt erekcyjny - „Dokument Poświęcenia Pomnika i Grobowca".

W nim czytamy:

 

„Działo się w Grodzisku, mieście powiatowem, ziemi Wielkopolskie dnia 28 września roku pańskiego 1930 w południe o godzinie pierwszej na cmentarzu Parafii Grodziskiej [...]. Projekt pomnika i grobowca podał p. architekt Józef Wellenger z Grodziska, prace murarskie wykonał przedsiębiorca budowlany p. Antoni Stachowski z Grodziska, prace sztukatorskie firma Pawłowicz z Poznania. Towarzystwo Powstańców i Wojaków w Grodzisku przy pomocy i życzliwem poparciu miejscowego obywatelstwa oraz miejscowych władz duchowych i cywilnych stawia pomnik ten na miejscu wiecznego spoczynku bohaterom, poległym w walkach o wolność Polski pod Wolsztynem i Zbąszyniem w Powstaniu Wielkopolskim w roku 1919 i spłaca tym samym dług wdzięczności tu spoczywającym Powstańcom:

 

śp. Włodzimierzowi Bogusławskiemu, który poległ 10.01.1919r.

Janowi Sternalowi, który poległ 15.01.1919r.

Ludwikowi Małeckiemu, który poległ 11.01.1919r.

Józefowi Palickiemu, który poległ 21.01.1919r.

Wiktorowi Rissmanowi, który poległ 6.06.1919r.

Stefanowi Kolińskiemu, który zmarł 26.06.1919r.

Janowi Stacheckiemu, który zmarł 7.01.1920r.

Antoniemu Smolibowskiemu. który zmarł 26.06.1919r.

Powstańcowi Nieznanego nazwiska.

Równocześnie składamy hołd Kazimierzowi Chocieszyńskiemu. poległemu 11.02.1919r., spoczywającemu na tutejszym cmentarzu we wspólnym grobowcu rodzinnym z ojcem
Józefem Chocieszyńskim, powstańcem z 1848r. Drodzy spoczywający Towarzysze Broni, którzy w dniu 27 grudnia 1918r., jako wierni synowie Ojczyzny, chwytaliście za broń i strzelaliście w szeregach walczących o wolność, niepodległość i całość Polski, przyczyniając się tym samym do wyzwolenia pęt wiekowej niewoli, przyjmijcie ten skromny upominek z rąk wdzięcznych towarzyszy broni i pozostałych rodaków. Bądźcie przekonani po wieczne czasy, że tak, jak Wy, tak i my wszyscy tu dziś zebrani, gotowi jesteśmy krew i życie złożyć na ołtarzu Ojczyzny, naszej Najjaśniejszej Rzeczypospolitej Polskiej”.


Po wygłoszeniu okolicznościowych przemówień przez burmistrza Grodziska Kazimierza Czyszewskiego i organizatora grodziskich kompanii powstańczych majora Józefa Skrzydlewskiego, wmurowano akt erekcyjny i złożono wieńce. Uroczystość zakończyła się wspólnym obiadem w Strzelnicy Bractwa Kurkowego, która mieściła się na ul. Kolejowej